पदबिनाको सत्ता

२२ माघ, रौतहट । प्रेमचन्द्र झा -रौतहट–१ मा अजय गुप्ताकोदीर्घ, मौन र जिद्दी राजनीतिरौतहटमा बिहान ढिलो खुल्छ।तर समस्या कहिल्यै ढिलो आउँदैन।बाढीको पानी, अस्पतालको लामो लाइन, विद्यालयको चर्किएको भित्ता, कच्ची सडकको धुलो—यी यहाँका स्थायी दृश्य हुन्। यिनै दृश्यहरूमाझ एउटा नाम बगिरहन्छ, कहिल्यै पूर्ण रूपमा हराउँदैन—अजय कुमार गुप्ता।उनी सांसद होइनन्।
उनको नाम मन्त्री सूचीमा छैन।सिंहदरबारका गल्लीहरूमा उनको पदचाप सुनिँदैन।तर रौतहट क्षेत्र नं. १ का गाउँ–टोलमा सोधियो भने—“समस्या परेपछि कसलाई फोन गर्ने ?”
धेरै उत्तरहरू एउटै बिन्दुमा पुगेर टुंगिन्छन्—अजय गुप्ता।
यो सत्ता नभएको, तर प्रभाव भएको राजनीति हो।
यो आवाजभन्दा उपस्थितिले काम गर्ने राजनीति हो।
यो हारपछि पनि बाँकी रहने राजनीतिकाे कथा हो।
हारलाई अन्त्य होइन, आधार बनाउने नेता
नेपालको चुनावी राजनीतिमा हार एउटा निष्कर्ष हो।
हारपछि नेताहरू हराउँछन्।
ब्यानर झिकिन्छ, कार्यालय बन्द हुन्छ, सम्बन्ध टुट्छ।
अजय गुप्ताले यो चक्र तोडे।
२०६४, २०७० र २०७९—तीन प्रतिनिधिसभा निर्वाचन, तीन पराजय।
तर ती पराजय उनका लागि राजनीतिक मृत्यु बनेनन्।
बरु, ती उनका लागि जनतासँग अझै नजिक पुग्ने आधार बने।
चुनाव हारेपछि उनी गाउँ छाडेनन्।
फोन उठाउन छाडेनन्।
समस्यामा उपस्थित हुन छाडेनन्।
उनले जितको राजनीति होइन, निरन्तरताको राजनीति रोजे।
र यही निरन्तरताले उनलाई पद नभए पनि नेता बनायो।
प्रयोगशाला बनेको रौतहट–१
रौतहट क्षेत्र नं. १ मधेश राजनीतिमा लामो समयदेखि ‘प्रयोगशाला’ जस्तै बनेको छ।
राष्ट्रिय नेताहरू यहाँ आए। जिते।र गए।घोषणापत्रहरू छापिए।
विकासका शब्दहरू खर्चिए।तर गाउँको अनुहार उस्तै रह्यो।
यही दोहोरिने असफलताले यहाँका मतदातालाई थकित बनायो।नेतामाथिको विश्वास क्रमशः शंकामा बदलियो।
यस्तो परिवेशमा अजय गुप्ताको राजनीति फरक देखियो।उनी चुनावी भाषणमा चम्केनन्।चुनावपछि हराएनन्।
उनको राजनीति नारामा होइन, उपस्थितिमा देखियो।
यही कारण उनी आलोचनाबाट जोगिएनन्, तर बेवास्ताबाट जोगिए। पहुँचयोग्यता : मौन शक्ति
अजय गुप्ताको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक पूँजी कुनै संगठन, पैसा वा पद होइन—उनको उपलब्धता हो।फोन उठ्छ।
सन्देशको जवाफ आउँछ।भेटघाट सम्भव हुन्छ।
ग्रामीण मधेशमा यो साधारण कुरा होइन।
यहाँ पहुँच नै शक्ति हो।जब जनता नेतासँग बोल्न सक्छन्,
जब समस्या सुन्ने कान भेटिन्छ,त्यहीँबाट विश्वास सुरु हुन्छ।
अजय गुप्ताको घर राजनीतिक कार्यालयजस्तै छ—
कुनै समयसीमा छैन,कुनै औपचारिकता छैन।
यही अनौपचारिकताले उनलाई जनताको औपचारिक नेता बनाएको छ।विपद्, राजनीति र नैतिक पूँजी
रौतहटमा बाढी मौसम होइन, नियति हो।
हरेक वर्ष पानी आउँछ। हरेक वर्ष राजनीति पनि परीक्षा दिन्छ।
कतिपय नेता बाढीमा क्यामेरासँगै आउँछन्।
फोटो खिच्छन्।र फर्किन्छन्।अजय गुप्ता त्यहाँबाट फर्किँदैनन्।
उनी बस्छन्।पीडितको कथा सुन्छन्।
प्रशासनसँग फोन गर्छन्।राहतको जोहो गर्छन्।उनसँग बजेट छैन।तर समय छ।उनसँग आदेश छैन।तर संवेदना छ।
यही संवेदनाले उनले ‘नैतिक पूँजी’ निर्माण गरेका छन्—
जो कुनै सरकारी कागजमा देखिँदैन,
तर जनताको स्मृतिमा गहिरो बस्छ।सेवा कि राजनीति?
स्वास्थ्य, शिक्षा, सडक, खानेपानी—
यी विषयहरू चुनावी घोषणापत्रमा धेरै देखिन्छन्।
अजय गुप्ताको राजनीतिमा यी विषयहरू व्यवहारमा देखिन्छन्।
बिरामी परेपछि अस्पतालसम्म पुर्‍याउने।
शिक्षक अभावको कुरा उठाउने।
बिग्रिएको बाटो मर्मतका लागि दबाब दिने।
प्रश्न उठ्छ—
के यो राजनीति हो कि सामाजिक सेवा?
मधेशमा यो प्रश्न आफैं अधुरो छ।
जहाँ राज्य कमजोर हुन्छ,
त्यहाँ नेता नै पुल बन्छ।
अजय गुप्ताको राजनीति यही पुल बनेको छ।
ढिलो फल्ने राजनीति
अजय गुप्ताको राजनीति तुरुन्त फल दिँदैन।
यो भीड तान्ने राजनीति होइन।
यो सम्बन्ध बनाउने राजनीति हो।यसले धैर्य माग्छ।निरन्तरता माग्छ।र आलोचना सहने क्षमता माग्छ।
तर एकपटक बनेको विश्वास सजिलै टुट्दैन।
यहाँका मानिसहरू उनलाई जितेको नेताभन्दा पनि
“हारे पनि छोडेन” भन्ने कारणले सम्झन्छन्।
राजनीतिमा स्मृति नै सबैभन्दा बलियो मत हो।
पदबिनाको सत्तापदबिनाको सत्ता भनेको कानुनी अधिकार होइन।यो सामाजिक स्वीकृति हो।
अजय गुप्तासँग बजेट छैन।तर पहुँच छ।उनसँग आदेश छैन।
तर प्रभाव छ।यही प्रभावले उनलाई रौतहट–१ को राजनीतिमा
अदृश्य तर निर्णायक बनाएको छ।भविष्यको प्रश्न
प्रश्न अझै बाँकी छ—
के यस्तो मौन राजनीति कहिले औपचारिक सत्तामा रूपान्तरण हुन्छ?इतिहासले देखाएको छ—
निरन्तर उपस्थित नेता ढिलो जित्छन्,तर जित्दा गहिरो जित्छन्।अजय गुप्ताको यात्रा पनि यही दिशातर्फ संकेत गर्छ।
अन्त्य होइन, निरन्तरतारौतहट–१ मा सत्ता फेरिन्छ।
अनुहार बदलिन्छ।दल बदलिन्छ।तर कुनै न कुनै गल्लीमा,
कुनै न कुनै फोन कलमा,एउटा नाम सधैं सक्रिय देखिन्छ—अजय गुप्ता।यो कथा जितको होइन।यो कथा नछोड्ने राजनीतिको हो।र, कहिलेकाहीँ लोकतन्त्र त्यही बाट बाँचिरहन्छ।