श्रावण ८, काठमाडौ । प्रसात ता मुएन थोम मन्दिर नजिकै सीमा विवादलाई लिएर थाइल्याण्ड र कम्बोडियाका सेनाहरू फेरि भिडेका छन्। गोलीबारी र कूटनीतिज्ञहरूको फिर्तीले तनाव बढाएको छ। दुवै देशले धेरै प्रमुख कदम चालेका छन्।
थाइल्याण्ड र कम्बोडिया बीचको सीमा विवादले बिहीबार खतरनाक मोड लियो। दुवै सेनाबाट गोलीबारी भएपछि, थाइल्याण्डले कम्बोडियाली सैन्य अड्डाहरूमा F-16 लडाकु विमानहरूबाट आक्रमण गरेको छ। थाई सेनाका अनुसार, सीमामा बढ्दो तनाव र हालैका आक्रमणहरूको प्रतिक्रियामा यो कारबाही गरिएको हो, जसमा कम्तिमा दुई थाई नागरिक मारिएका छन् र धेरै घाइते भएका छन्। “हामीले योजना अनुसार सैन्य अड्डाहरूलाई लक्षित गर्दै हवाई आक्रमण गरेका छौं,” थाई सेनाका उपप्रवक्ता कर्नल रिचा सुक्सुवाननले पत्रकारहरूलाई भने। थाइल्याण्डले सीमामा छ वटा F-16 जेट विमानहरू तैनाथ गरेको छ, जसमध्ये एउटाले कम्बोडियाको एक सैन्य अड्डा ध्वस्त पारेको छ। अर्कोतर्फ, कम्बोडियाली प्रधानमन्त्री हुन मानेटले फेसबुकमा दाबी गरे कि थाइल्याण्डले ओड्डार मिन्चे र प्रेह विहार प्रान्तका मन्दिर क्षेत्रहरू सहित आफ्ना सैन्य अड्डाहरूमा आक्रमण गरेको छ। उनले भने, “कम्बोडिया सधैं शान्तिपूर्ण समाधानको पक्षमा रहेको छ, तर हामीले यो सशस्त्र आक्रमणको विरुद्ध बल प्रयोग गर्नुपर्छ।”
थाइल्याण्ड र कम्बोडिया बीचको सीमा विवाद लामो समयदेखि हेडलाइनमा छ, जसले दुई देशबीचको तनावलाई चरम सीमामा पुर्याएको छ। बिहीबार, जुलाई २४ मा थाइल्याण्डको सुरिन प्रान्त र कम्बोडियाको ओड्डार मिन्चे प्रान्तको सिमानामा अवस्थित प्राचीन प्रसात ता मुएन थोम मन्दिर नजिकै भएको गोलीबारीसँगै विवाद अझ गहिरो भयो। झडपले सैन्य तनाव मात्र बढाएको छैन तर दुई देशबीचको कूटनीतिक सम्बन्धलाई पनि गम्भीर असर पारेको छ, जसको परिणामस्वरूप दुवै देशले आफ्ना कूटनीतिज्ञहरूलाई फिर्ता बोलाएका छन्।
विवादको ऐतिहासिक पक्ष बुझ्नुहोस्
थाइल्याण्ड र कम्बोडिया बीचको सीमा विवाद दशकौं पुरानो हो, जसको जरा औपनिवेशिक कालमा फ्रान्सले कोरेको सीमा रेखाहरूमा फर्किएको छ। कम्बोडिया १८६३ देखि १९५३ सम्म फ्रान्सेली शासनको अधीनमा थियो र १९०७ मा फ्रान्सले कम्बोडियाको प्रेह विहार मन्दिर र वरपरको क्षेत्र देखाउने नक्सा जारी गर्यो। थाइल्याण्डले यो नक्सालाई मान्यता दिन अस्वीकार गर्दै प्रेह विहार मन्दिर र केही अन्य क्षेत्रहरू, जस्तै प्रसात ता मुएन थोम, आफ्नो सीमा भित्र पर्ने दाबी गरेको छ। २००८ मा प्रेह विहार मन्दिरलाई युनेस्को विश्व सम्पदा स्थल घोषित गरिएपछि विवाद झनै चर्कियो, जसलाई थाइल्याण्डले आफ्नो सार्वभौमिकतामाथिको आक्रमणको रूपमा हेर्यो।
प्रसात ता मुएन थोम थाइल्याण्डको सुरिन प्रान्तमा अवस्थित छ, तर कम्बोडियाले यसलाई दाबी गर्छ। यो ठाउँ लामो समयदेखि दुई देशहरू बीच तनावको केन्द्र रहेको छ। यो क्षेत्र रणनीतिक र सांस्कृतिक दुवै दृष्टिकोणबाट महत्त्वपूर्ण छ, र दुवै देशहरूले यसलाई आफ्नो क्षेत्रको हिस्सा मान्छन्। जुलाई २४ मा बिहान प्रसात ता मुएन थोम मन्दिर नजिकै दुई देशका सेनाहरू बीच गोलीबारी सुरु भयो। थाई सेनाका अनुसार, कम्बोडियन सेनाले निगरानी ड्रोन तैनाथ गरे र छ जना सशस्त्र सैनिकहरू थाई सैन्य चौकीमा पुगे, त्यसपछि गोलीबारी सुरु भयो।
थाइल्याण्डले हवाई हमला गरेको थियो
पछिल्ला घटनाक्रमपछि थाइल्याण्डले कम्बोडियाली सैन्य अड्डाहरूमा हवाई आक्रमण सुरु गरेको छ। यी आक्रमणहरूपछि दुई देशबीच भयंकर युद्धको डर बढेको छ। थाइल्याण्डले पहिले कम्बोडियाली सेनाले आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ। साथै, कम्बोडियाको रक्षा मन्त्रालयले यो आरोपलाई अस्वीकार गर्दै थाई सैनिकहरूले बिना कुनै उत्तेजना आफ्नो क्षेत्रमा घुसपैठ गरेको र गोलीबारी सुरु गरेको बताएको छ। यस झडपमा कम्तिमा दुई सैनिक घाइते भएका छन् र थाइल्याण्डले जारी गरेको लाइभस्ट्रिम भिडियोमा स्थानीय मानिसहरू आफ्नो घरबाट भागेर कंक्रीट बंकरहरूमा लुकेको देखिएको छ। गोलीबारीका क्रममा विस्फोटको आवाज पनि सुनिएको थियो।
बुधबारको सुरुमा, उबोन रत्चाथानी प्रान्तमा भएको बारुदी सुरुङ विस्फोटमा एक थाई सैनिकले आफ्नो खुट्टा गुमाए र अन्य चार जना घाइते भए। थाइल्याण्डले ती सुरुङहरू हालै कम्बोडियाले बिछ्याएको र रूसी-निर्मित भएको दाबी गरेको थियो, जुन थाई सेनासँग छैन। कम्बोडियाले उक्त आरोपलाई अस्वीकार गर्दै विस्फोट आफ्नो प्रेह विहार प्रान्तमा भएको बताएको छ।
कूटनीतिक तनाव र कारबाही
झडप र बारुदी सुरुङ विस्फोटपछि, थाइल्याण्डले कम्बोडियाका राजदूतलाई निष्कासन गर्यो र आफ्नो उत्तरपूर्वी सिमानामा रहेका धेरै चेकपोस्टहरू बन्द गर्यो। प्रतिक्रियामा, कम्बोडियाले बिहीबार थाइल्याण्डसँगको कूटनीतिक सम्बन्धलाई सबैभन्दा तल्लो स्तरमा घटाउने घोषणा गर्यो र बैंककस्थित आफ्नो दूतावासबाट सबै कर्मचारीहरूलाई फिर्ता बोलायो। कम्बोडियाले थाइल्याण्डबाट फलफूल, तरकारी, इन्धन र ग्यासको आयात, साथै थाई चलचित्र र टिभी कार्यक्रमहरूमा पनि प्रतिबन्ध लगाएको छ। थप रूपमा, केही अन्तर्राष्ट्रिय इन्टरनेट र बिजुली आपूर्ति लिङ्कहरू पनि काटिएका छन्।
कम्बोडियाले मे २०२५ मा एक कम्बोडियन सैनिकको मृत्युपछि जस्तै यो मुद्दालाई अन्तर्राष्ट्रिय न्याय अदालत (ICJ) मा लैजाने घोषणा गरेको छ। त्यसबेला पनि दुई देशबीच गोलीबारी भएको थियो, त्यसपछि सीमा बन्द गरिएको थियो।
चीनको भूमिका के हो?
यस विवादमा चीन एक महत्वपूर्ण बाह्य खेलाडीको रूपमा उदाइरहेको छ। हालैका वर्षहरूमा कम्बोडियामा चीनको प्रभाव बढेको छ, विशेष गरी चिनियाँ नौसेना जहाजहरू देखिएका रीम नौसेना आधारको निर्माण पछि। कम्बोडियाले हालै आफ्नो सेनालाई बलियो बनाउन नागरिकहरूका लागि १८ महिनाको अनिवार्य सैन्य तालिम सुरु गर्ने योजना घोषणा गरेको छ, जुन थाइल्याण्डसँग बढ्दो तनावको प्रतिक्रियाको रूपमा हेरिएको छ। कम्बोडियाली प्रधानमन्त्री हुन मानेटले सैन्य बजेट बढाउन आह्वान गरेका छन् र चीनबाट हतियार र सहयोगले यो नीति लागू गर्न मद्दत गरिरहेको विश्वास गरिन्छ।
