-✍️ शिवराम झा” गुड्डु” —–
जनकपुरधाम—नेपालको धार्मिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक राजधानी। मिथिलाञ्चलको मुटु मानिने यो सहर विगत केही दशकदेखि विकाशको चरम प्यासमा छटपटाइरहेको छ। जनकपुरवासीले बारम्बार चुनावमा नेतृत्व परिवर्तन गरे पनि अपेक्षा र यथार्थबीचको दूरी अझै पुरिएको छैन। यस्तो परिवेशमा २०७९ सालमा स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा विजय प्राप्त गरेका मनोज साह जनकपुर उपमहानगरपालिकाको मेयर बने। स्वतन्त्र राजनीतिक पृष्ठभूमिका एक कलाकार, अभियन्ता र परिवर्तनको वाचा बोकेर अघि बढेका साहप्रति जनताले ठूलो आशा राखे। तर, समय बित्दै जाँदा जनतामा निराशा र प्रश्नहरू बढ्दै गएका छन्।
जनकपुरवासीको प्रमुख अपेक्षा: सफा, स्वस्थ र व्यवस्थित सहर जनकपुर लामो समयदेखि दुर्गन्ध, फोहोर र अस्तव्यस्त सडक संरचनाको चपेटामा छ। जनताले मेयर साहबाट सडकको मर्मत, नालीको व्यवस्था, कचरा व्यवस्थापन, शौचालय निर्माण आदि कार्यमा तत्काल सुधारको अपेक्षा गरेका थिए।
पारदर्शी र जवाफदेही शासन
पुराना राजनीतिक दलहरूले जनताको विश्वास गुमाएपछि स्वतन्त्र उम्मेदवारप्रति जनताको नजर पारदर्शिता र जवाफदेहितामाथि केन्द्रित थियो।
सांस्कृतिक, पर्यटकीय तथा धार्मिक विकास
जनकपुरको समृद्धि यसको संस्कृति, कला र धार्मिक सम्पदाबाट जोडिएको छ। रामजानकी मन्दिरलाई केन्द्रविन्दु बनाउँदै यस क्षेत्रमा पर्यटकीय पूर्वाधार विस्तार गर्ने चाहना जनतामा थियो।
मनोज साहको कार्यशैली र हालसम्मका उपलब्धि:
सांस्कृतिक पहिचानको प्रवर्द्धनमा योगदान
मनोज साहले जनकपुरको सांस्कृतिक र कलात्मक सम्पदाको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्न केही सकारात्मक काम गरेका छन्। जनकपुरको मिथिला कलालाई नगरस्तरमा भित्तेचित्र मार्फत देखाउने प्रयास, राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय माध्यममा जनकपुरको पहिचान बढाउने कार्य सकारात्मक छन्।
व्यक्तिगत सक्रियता र सामाजिक सञ्जाल प्रयोग
साहले आफ्ना कामहरूलाई फेसबुक लगायत माध्यमबाट जनसाधारणमा पुर्याउने प्रयास गरेका छन्। उनी सहरका कुनाकाप्चामा पुगेर निरीक्षण गर्ने, फोहोर टिप्ने, सडकको अवस्था देखाउने कार्यमा व्यक्तिगत सक्रियता देखाएका छन्।
व्यवस्थापनमा कमजोरी
तर, कार्यान्वयनको चरणमा योजनाहरू धराशायी देखिन्छन्। फोहोर व्यवस्थापन, सडक मर्मत, खानेपानी, शौचालय, र अनियमित सवारी पार्किङ जस्ता समस्या अझै पनि यथावत छन्। नगरबासी अझै पनि वर्षायाममा हिलो र जाडोमा धुलोमा संघर्ष गरिरहेका छन्।
नगरसभाको सदुपयोग अभाव
जनप्रतिनिधिहरूसँग समन्वयको कमी, नगरसभामा असहमति र विवादले नीतिगत निर्णय प्रक्रिया अवरुद्ध भएको छ। स्थानीय कर्मचारी व्यवस्थापन, बजेटको कार्यान्वयन र योजनाको प्रभावकारिता झन् कमजोर बनेको देखिन्छ।
गम्भीर समस्या र जनताको निराशा:
फोहोरमैला व्यवस्थापन अझै असफल
जनकपुर अझै पनि फोहोरले डुबिरहेको छ। डम्पिङ साइटको समस्या, कुशल प्राविधिक अभाव, जनचेतनाको कमी, र प्रणालीगत भ्रष्टाचारका कारण जनताले सरसफाइमा कुनै ठोस सुधार अनुभव गर्न सकेका छैनन्।
सडकको बेहाल आवस्था
केन्द्र भागका केही सडक मर्मत भए पनि अधिकांश क्षेत्रहरूमा सडक ध्वस्त छन्। सडक निर्माणमा गुणस्तरहीनता, ढिलो प्रक्रिया, र ठेकेदारप्रतिको मिलेमतोको आरोप लागिरहेको छ।
जनउत्तरदायित्वमा कमी
जसरी साहले सुरुवातमा पारदर्शिता र जनसंवादको कुरा गरेका थिए, अहिले त्यो बिस्तारै हराउँदै गएको जनगुनासो छ। प्रेसमाथि तर्साउने रवैया, आलोचनाप्रति असहिष्णुता र “हामी र तिमी” को भाषाशैलीले लोकतान्त्रिक मूल्यमा आँच दिएको छ।
राजनीतिक असहिष्णुता र आत्मकेन्द्रित शैली
साहले आफूलाई सधैँ ‘वैकल्पिक’ र ‘श्रेष्ठ’ ठान्ने शैलीले सहकार्य र सहमतिको वातावरण स्खलित भएको छ। उनीबाट प्रभावकारी टिमवर्कको सट्टा व्यक्तिगत प्रचारको अभ्यास बढी देखिएको छ। मुख्य चुनौतीहरू भनेको प्रशासनिक समन्वयको अभाव: नगरपालिकाको पुरानो संरचना, कर्मचारीहरूको अकर्मण्यता र संघीय तथा प्रदेश सरकारसँग समन्वयको कमीले धेरै योजना अवरुद्ध भएका छन्।
विकासको दीर्घकालीन दृष्टिकोणको अभाव: जनकपुरमा अहिले पनि माटोको सडक बनाउने, पानी जम्न नदिने, लाइट जडान गर्ने जस्ता आधारभूत काममै मेयरको ऊर्जा खपत भइरहेको छ।
शहरी योजना र नीति निर्माणमा कमजोरी: शहरी योजनाविना अनियन्त्रित निर्माण, सवारी पार्किङको समस्या, बजार व्यवस्थापन, अतिक्रमण हटाउने जस्ता विषयमा नीति अस्पष्ट र कार्यान्वयन कमजोर देखिन्छ।
सुधारको उपाय र सिफारिस: सशक्त स्थानीय शासन प्रणाली निर्माणनगरसभालाई बढी कार्यशील बनाउने, नीति निर्माणमा सहभागी सबैतहका जनप्रतिनिधि र नागरिकलाई जोड्ने कार्य गर्नुपर्छ।
विकेन्द्रीकृत योजना कार्यान्वयन
वडास्तरमा योजना बनाउने अधिकार दिनु, जनतासँग सल्लाह लिएर प्राथमिकता निर्धारण गर्नु आवश्यक छ।
पारदर्शिता र जवाफदेहिताको सुनिश्चितता
नगरपालिकाको वेबसाइटमार्फत बजेट, योजना, खर्च विवरण समयमै सार्वजनिक गर्नु, सार्वजनिक सुनुवाईहरू गर्नुपर्छ।राजनीतिक आत्मसंयम र सहकार्यको संस्कृति
मनोज साह एक सक्रिय, ऊर्जावान र आशावादी व्यक्ति हुन्। उनले जनकपुरलाई नयाँ दृष्टिकोण दिन खोजे। तर, परिवर्तन केवल भाषण, भित्तेचित्र वा फेसबुकीय प्रचारले आउँदैन। प्रणाली परिवर्तन, शुद्ध प्रशासन, सहकार्य र योजनागत सोचबिना कुनै पनि नेतृत्व असफल हुन्छ। जनकपुर अझै पनि सपना र यथार्थबीचको द्वन्द्वमा छ। साहले अहिले नै आत्ममूल्यांकन गर्न सकेनन् भने आगामी समय जनताले परिवर्तनको अर्को विकल्प खोज्न थाल्नेछन्।
