✍️ शिवराम झा” गुड्डु” —–
असार १५, नेपालको समकालीन राजनीतिमा केही यस्ता व्यक्तित्व छन्, जसले आ–आफ्नो भूमिकामा मात्र सीमित नभई राष्ट्रिय दिशा निर्धारणमै प्रभाव पारेका छन्। तीमध्येकी एक हुन् पूर्वराष्ट्रपति विद्या देवी भण्डारी। नेपाली राजनीतिमा महिला नेतृत्वको प्रतीकका रूपमा चिनिएकी भण्डारीले नारी अधिकार, वामपन्थी राजनीतिक विचार र सशक्त संगठनात्मक भूमिकामार्फत देशको नीति निर्माणमा उल्लेखनीय भूमिका निर्वाह गरेकी छन्।
२०७९ सालमा राष्ट्रपतिका रूपमा दुई कार्यकाल सम्पन्न गरेपछि उनी निष्क्रिय जस्तै बनेकी थिइन्। तर पछिल्लो समय देशको अस्थिर राजनीतिक परिदृश्य, बामपन्थी विचारको विचलन, महिला नेतृत्वको न्यूनता र जनताको बदलिंदो आकांक्षाले भण्डारीको पुनः सक्रिय राजनीतिमा प्रवेश सम्भव छ कि? भन्ने बहसलाई पुनः सक्रिय बनाएको छ।
भित्रबाट बाहिरसम्मको प्रभाव विद्या भण्डारीको राजनीतिक यात्रा साधारण महिला कार्यकर्ता हुँदै अखिल नेपाल महिला संघ, एमालेको केन्द्रीय कमिटी, र मन्त्रीसम्म पुगेको हो। उनले आफूलाई संगठन र विचारमा दृढ नेतृका रूपमा स्थापित गरिन्। २०५० को दशकमा उनले विभिन्न मन्त्रीस्तरीय जिम्मेवारी सम्हालेकी थिइन् भने २०५६ मा मदन भण्डारीको निधनपछि उनी पार्टीको वैचारिक उत्तराधिकारीका रूपमा स्थापित भइन्।
राष्ट्रपतिका रूपमा दुई कार्यकालमा उनले संविधानको व्याख्या तथा कार्यान्वयनका केही विवादास्पद निर्णयहरू (जस्तै प्रधानमन्त्री नियुक्ति, संसद विघटनमा मौनता) लिए पनि उनको राजनीतिक पहुँच र प्रभाव अझै सशक्त छ भन्ने कुरा इन्कार गर्न सकिन्न।
नेपालमा आजको दिनमा न कुनै दलसँग स्पष्ट बहुमत छ, न कुनै दलसँग वैकल्पिक विचार। ठूला भनिएका दलहरू भ्रष्टाचार, गुटबन्दी र अवसरवादको चरमचुलीमा पुगेका छन्।
विशेषतः एमालेभित्र नेतृत्वप्रतिको असन्तुष्टि खुलेर देखा परेको छ। केपी शर्मा ओलीको लामो समयको वर्चस्व, वैचारिक विचलन, र युवा पुस्ताको स्थान अभावले गर्दा पार्टी कमजोर बन्दै गइरहेको छ। यस्तो अवस्थामा विद्या भण्डारीजस्ता पुराना र असन्तुष्ट नेताहरूलाई पुनः अगाडि ल्याउने वातावरण बन्दै गएको देखिन्छ।
विद्या भण्डारी राजनीतिमा सक्रिय महिला नेतृको ‘सिंबोल’ हुन्। नेपालमा महिला सहभागीता प्रतिशत अनुसार बढे पनि नेतृत्व तहमा महिला उपस्थितिको अत्यन्त कमी छ। राष्ट्रपतिका रूपमा उनले महिलाहरूको प्रतिनिधित्व गरे पनि सक्रिय राजनीतिमा उनीजस्ता नेतृहरूको खाँचो अझै देखिन्छ।
नयाँ राजनीतिक मोर्चा बनाउने वा भExisting दलभित्रै वैकल्पिक धारा निर्माण गर्ने सन्दर्भमा भण्डारीजस्तो नेतृत्वको आवश्यकता देशमा व्यापक रूपमा महसुस भइरहेको छ।
विद्या भण्डारीको राजनीतिक पूँजी को रुपमा रहेकिछन।उनी सङ्ग संगठनात्मक आधार: एमाले, अखिल महिला संघ, र वामपन्थी कार्यकर्ता समुहमाझ उनको गहिरो पहुँच छ।संविधान निर्माता राष्ट्रपतिका रूपमा छवि: उनले संविधान जारी गराउने निर्णायक भूमिकामा रही कार्य गरेकी थिइन्।नारी नेतृको प्रतीकात्मक शक्ति: नयाँ पुस्ताका महिलाले उनलाई ‘आइकन’ मान्ने प्रवृत्ति अझै छ।
मदन भण्डारी विचार र लोकप्रियता: उनले आफ्नो दिवंगत पति मदन भण्डारीको विचारधारालाई अझै निरन्तरता दिइरहेकी छिन्। यी आधारहरूले भण्डारीलाई कुनै पनि नयाँ राजनीतिक पहलमा अगुवाइ गर्न उत्प्रेरणा दिन सक्छन्।
यदि पार्टीभित्र ठूलो असन्तुष्टि भयो भने भण्डारी जस्ता नेतृहरूलाई फर्काएर आन्तरिक सुधारको प्रयास गर्न सकिन्छ। तर यसका लागि ओलीपक्षीय वर्चस्व तोड्न सक्ने जनसहयोग र संगठनिक बल चाहिन्छ। यद्यपि केही च सम्भाव्य चुनौतीहरू रहेको छ ।
राष्ट्रपतिका रूपमा उनले सत्ता पक्षलाई समर्थन गरेको, संसद विघटनलाई मौन समर्थन दिएको, र पार्टीहितमा संविधानको व्याख्या गरेको आरोप लागेका थिए। यो उनको निष्पक्षता र लोकतान्त्रिक मूल्यप्रति प्रश्न उठाउने कारक हो।
एमालेमा ओली वर्चस्व अझै कायम छ। भण्डारीलाई पार्टीभित्र सम्मान भए पनि उनको निर्णय क्षमतामा विश्वास गरिन्छ भन्न सकिँदैन।
राजनीतिमा फर्कनका लागि केवल ‘नाम’ हुँदैन, संगठन निर्माण, जनतासँगको प्रत्यक्ष सम्पर्क, रणनीति र चुनावी संयन्त्र पनि चाहिन्छ। भण्डारी लामो समयदेखि सक्रिय राजनीतिबाट टाढा भएकीले यो पक्षमा केही कमजोरी देखिन सक्छ।
यदि भण्डारी राजनीतिमा फर्किन्छिन् भने त्यसले नेपाली राजनीति, विशेषतः वामपन्थी आन्दोलन र महिला नेतृत्वका निम्ति तीन किसिमको असर पार्नेछ:
राजनीतिक सन्तुलनको नयाँ धारा सुरु हुनेछ।
महिलाको आत्मविश्वास बढ्नेछ र नेतृत्वको आकांक्षा व्यापक हुनेछ।
विद्या देवी भण्डारीको पुनः सक्रिय राजनीतिमा फर्कनु केवल एक व्यक्ति विशेषको पुनरागमन मात्र होइन, यो नेपाली राजनीतिमा सम्भावित वैकल्पिक शक्तिको उदय पनि हुन सक्छ।
यद्यपि यसमा चुनौती प्रशस्तै छन् — संगठन निर्माण, जनसम्पर्क, वैचारिक स्पष्टता, पुराना विवादहरूको सामना — तर उनले चाहनासाथ अझै पनि नेपालको राजनीतिक सन्तुलनलाई पुनः निर्धारण गर्न सक्ने क्षमता बोकेकी छिन्।
यदि उनी नेतृत्वमा फर्किन्छिन् भने त्यो नेपालको वामपन्थी राजनीति, महिला अधिकार र संविधानप्रतिको जनविश्वासको पुनःस्थापनाको एउटा अवसर बन्न सक्छ।
अब निर्णय उनको हातमा छ — राजनीतिमा फर्केर आफ्नो गहिरो अनुभव राष्ट्रको लागि प्रयोग गर्ने कि, निष्क्रिय भएर हेरेर बस्ने। —-
शिवराम झा “गुड्डु”
